Autor: Pati
Aktualizacja: sierpień 2026
Ten poradnik został napisany przez redakcję, a narzędzia AI posłużyły wyłącznie do weryfikacji faktów i spójności treści — nie do jej generowania.
Jaką szczotkę wybrać do swoich włosów?
Zacznij od pytania, ile siły potrzebujesz, żeby rozczesać włosy — to jedna zmienna, która porządkuje cały wybór. Im bardziej włosy się plączą, tym bardziej potrzebujesz ząbków, które ustępują pod naciskiem, a nie takich, które przez splot przechodzą siłą.
| Włosy / sytuacja | Czym czesać | Czego unikać |
| Cienkie, delikatne, mało gęste | Szczotka z włosiem z dzika lub mieszanym, na poduszce; ewentualnie elastyczne ząbki z zaokrąglonymi końcówkami | Sztywnego nylonu i szczotek z metalowym trzonem — przy cienkim włóknie każde dodatkowe tarcie liczy się bardziej |
| Gęste i grube | Szczotka z długimi, mocnymi ząbkami osadzonymi w równoległych rzędach na sztywnej, wąskiej podstawie, albo sztywniejszy nylon | Samego włosia z dzika — jest za miękkie, żeby dosięgnąć do skóry przez gęstwę, więc kończy się szarpaniem |
| Kręcone i falowane | Grzebień o szerokich zębach albo szczotka z elastycznymi, oddzielnie osadzonymi ząbkami, na wilgotnych włosach z odżywką | Szczotkowania na sucho — u włosów kręconych rozczesywanie na sucho rozbija skupiska loków i zwiększa puszenie |
| Zniszczone, farbowane, wysokoporowate | Elastyczne ząbki, rozczesywanie od końcówek w górę, zawsze na produkcie poślizgowym | Wszystkiego, co wymaga siły. Po utracie warstwy lipidowej tarcie między włosami jest wyższe, więc te same ruchy szkodzą bardziej |
| Splątane po nocy lub po myciu | Szczotka do rozczesywania z ząbkami o różnej długości i dużej elastyczności | Zaczynania od nasady — to przesuwa cały splot w dół i zamienia go w jeden węzeł |
| Skóra głowy wrażliwa lub łojotokowa | Szczotka z zaokrąglonymi końcówkami; do mycia — silikonowa szczotka do skóry głowy | Ostrych, nieoszlifowanych końcówek plastikowych i intensywnego szorowania |
| Modelowanie suszarką | Szczotka okrągła; ceramiczna lub metalowa, jeśli chcesz szybszego efektu | Trzymania szczotki nieruchomo na jednym pasmie — o temperaturze decyduje suszarka, nie szczotka |
| Dzieci | Miękkie, bardzo elastyczne ząbki; rozczesywanie na produkcie ułatwiającym poślizg | Sztywnych szczotek i pośpiechu — ból przy rozczesywaniu jest sygnałem, że siła jest zbyt duża |
Jak materiał i włosie szczotki wpływają na włosy?
Materiał zmienia dwie rzeczy: ile tarcia powstaje między szczotką a włosem i jak dobrze ząbki przechodzą przez splot. Te dwie cechy idą w przeciwnych kierunkach, dlatego nie istnieje szczotka najlepsza do wszystkiego.
| Materiał | Jak działa | Do czego pasuje |
| Włosie z dzika | Keratyna, czyli ten sam materiał co włos — stąd niskie tarcie. Rozprowadza sebum od nasady po długościach i wygładza powierzchnię łuski. Jest miękkie, więc słabo rozdziela splot | Włosy cienkie i średnie, wygładzanie, codzienne czesanie. Nie do rozczesywania gęstych ani splątanych włosów |
| Nylon i inne tworzywa | Sztywniejsze ząbki przechodzą przez splot skuteczniej, ale generują większe tarcie i silniej elektryzują włosy | Włosy gęste i grube, modelowanie. Sprawdź, czy końcówki są zaokrąglone — nieoszlifowane rysują łuskę |
| Włosie mieszane | Kompromis: nylonowe ząbki rozdzielają splot, włosie z dzika wygładza w tym samym ruchu | Najbardziej uniwersalny wybór, jeśli masz kupić jedną szczotkę |
| Silikon i guma | Miękkie wypustki, zbyt krótkie i zbyt gęsto rozstawione, żeby rozczesywać. Dobrze natomiast rozprowadzają szampon i pozwalają umyć skórę bez paznokci | Mycie i masaż skóry głowy. To nie jest szczotka do rozczesywania |
| Drewno | Gromadzi mniej ładunku niż większość tworzyw, więc włosy elektryzują się słabiej — ale o statyce decyduje przede wszystkim wilgotność powietrza, nie materiał szczotki | Codzienne czesanie, włosy skłonne do elektryzowania. Nie zanurzać w wodzie |
| Metal i ceramika (trzon) | Nie mają własnego grzania — nagrzewa je strumień powietrza z suszarki i oddają to ciepło włosom, co skraca modelowanie | Modelowanie suszarką. Zmienną do kontrolowania jest temperatura suszarki, nie szczotka |
Jedno sprostowanie do często powtarzanego twierdzenia: drewno nie ma „naturalnych właściwości antystatycznych”. Elektryzowanie się włosów wynika z rozdziału ładunków przy tarciu dwóch różnych materiałów, a najsilniej ogranicza je wilgotność — dlatego te same włosy elektryzują się zimą, a nie latem, niezależnie od tego, czym są czesane.
Źródła: Tokunaga i wsp., 2019; Robbins, 2012
Czy szczotkowanie może uszkodzić włosy?
Tak, i warto rozdzielić dwie rzeczy, które poradniki mieszają: szczotkowanie uszkadza łodygę włosa, a nie cebulki. Cebulka, czyli mieszek włosowy, znajduje się w skórze i szczotka do niej nie dociera. To, co się uszkadza, to osłonka i sam trzon — a udokumentowane są przypadki, w których samo czesanie nieodpowiednim grzebieniem i zbyt intensywna technika doprowadziły do węzełkowatości włosów, czyli widocznych złamań na długości (Martin, Sugathan, 2011).
| Co się uszkadza | Mechanizm | Jak to rozpoznać |
| Osłonka (kutykula) | Ząbki podnoszą i odłamują brzegi łusek, zwłaszcza gdy końcówki są nieoszlifowane albo ruch idzie przeciw ułożeniu łuski | Włosy szorstkie w dotyku, matowe, mocniej się puszą i plączą — bo tarcie rośnie |
| Trzon włosa | Powtarzane obciążenie w tym samym miejscu, najczęściej tam, gdzie szczotka zatrzymuje się na splocie | Krótkie odrosty równej długości na całej głowie oraz białe punkty na złamaniach |
| Warstwa lipidowa (18-MEA) | Nie jest usuwana przez szczotkę, ale jej brak po koloryzacji podnosi tarcie, więc to samo szczotkowanie szkodzi bardziej | Włosy szorstkie po zabiegach chemicznych, mimo nawilżania |
| Mieszek włosowy | Nie przez szczotkowanie, a przez długotrwałe pociąganie — ciasne fryzury, gumki, dopinki. To osobne zjawisko: łysienie z pociągania | Cofająca się linia włosów, zwłaszcza w okolicy skroniowej. Wczesne stadium jest odwracalne, późne prowadzi do bliznowacenia |
Łysienie z pociągania warto znać, bo jest to jedyny mechanizm, w którym rzeczywiście traci się mieszki — i jest w pełni zależny od nawyków. Powstaje wskutek nadmiernych sił ciągnących; we wczesnym stadium większość przypadków jest odwracalna, a przy kontynuowaniu ciasnego stylizowania przechodzi w bliznowacenie i trwałą utratę włosów. W badaniach dotyczy około jednej trzeciej kobiet pochodzenia afrykańskiego, u których ciasne upięcia i doczepy są powszechne (Billero, Miteva, 2018). Uczciwe zastrzeżenie: ta praca dotyczy fryzur, nie codziennego czesania — samo szczotkowanie nie jest w niej wskazywane jako przyczyna.
Źródła: Martin, Sugathan, 2011; Billero, Miteva, 2018; Tokunaga i wsp., 2019
Czy „sto pociągnięć szczotką” ma sens?
Nie, a przy cienkich włosach działa wręcz przeciwnie do obietnicy. Szczotkowanie faktycznie rozprowadza sebum od nasady po długościach — to prawda i właśnie dlatego intensywne czesanie sprawia, że nasada wygląda na bardziej przetłuszczoną, a nie na zdrowszą. Sebum na długościach zmniejsza tarcie i dodaje połysku, ale jednocześnie obciąża włosy i spłaszcza fryzurę.
Druga strona rachunku jest prostsza: każde pociągnięcie szczotką to cykl obciążenia mechanicznego. Sto pociągnięć to sto cykli zamiast dziesięciu. Nie ma badania, które pokazywałoby korzyść z takiego rytuału, a mechanizm szkody jest opisany. Praktyczna zasada brzmi więc: czesz tyle, ile trzeba, żeby włosy były rozczesane, i tyle, ile potrzebujesz do ułożenia — nie więcej i nie „dla zdrowia”.
- Rozczesuj od końcówek w górę, krótkimi odcinkami. Zaczynanie od nasady przesuwa cały splot w dół i zamienia go w jeden węzeł, który trzeba przerwać siłą.
- Trzymaj pasmo dłonią powyżej miejsca, które rozczesujesz. Wtedy naciąg zostaje w dłoni, a nie na mieszkach.
- Jeśli szczotka się zatrzymuje, nie ciągnij mocniej — rozdziel splot palcami. Zatrzymanie to informacja, nie przeszkoda do przełamania.
- Ból przy rozczesywaniu jest sygnałem, że siła jest zbyt duża. To dotyczy zwłaszcza dzieci, u których łatwo pomylić pośpiech z opornymi włosami.
- Nie czesz włosów w tym samym miejscu wielokrotnie tylko dla efektu wizualnego. Tapirowanie i intensywne szczotkowanie podnoszą włosy natychmiast, ale kosztem osłonki.
Źródło: Martin, Sugathan, 2011
Czy można szczotkować mokre włosy?
Można, ale liczy się metoda, nie sama odpowiedź tak lub nie. Mokry włos pęcznieje, wiązania wodorowe w keratynie są rozluźnione i włókno wydłuża się pod obciążeniem znacznie bardziej niż suche — jest więc bardziej podatne na odkształcenie i złamanie. Z drugiej strony przy włosach kręconych rozczesywanie na wilgotno, z odżywką na włosach, jest praktyką standardową, bo na sucho rozbija skupiska loków i zwiększa puszenie.
Rozstrzygnięcie jest więc warunkowe, nie kategoryczne: mokre włosy rozczesuj wtedy, gdy masz na nich produkt dający poślizg, narzędzie o elastycznych ząbkach i cierpliwość na odcinki. Bez tych trzech rzeczy lepiej poczekać, aż włosy będą wilgotne, a nie mokre.
- Rozczesuj na odżywce lub na preparacie ułatwiającym rozczesywanie, jeszcze przed spłukaniem. Poślizg redukuje siłę potrzebną na rozdzielenie splotu.
- Używaj grzebienia o szerokich zębach albo szczotki o wyraźnie elastycznych, oddzielnie osadzonych ząbkach.
- Nie szarp ręcznikiem i nie pocieraj włosów przy osuszaniu — przyłóż ręcznik i odciśnij.
- Włosy proste i cienkie łatwiej rozczesać, gdy są już wilgotne, nie całkowicie mokre.
- Włosy kręcone rozczesuj wyłącznie na mokro lub wilgotno, z produktem — i już do nich nie wracaj po wyschnięciu.
Źródło: Robbins, 2012
Czy szczotka do masażu skóry głowy pobudza wzrost włosów?
Nie ma na to danych, a twierdzenie o „poprawie krążenia, które sprzyja wzrostowi włosów” jest najczęściej powtarzaną nieudokumentowaną obietnicą w opisach tych szczotek. Jedyne badanie nad ustandaryzowanym masażem skóry głowy objęło dziewięciu zdrowych mężczyzn, trwało 24 tygodnie po cztery minuty dziennie i mierzyło grubość włosa: wzrosła z 0,085 do 0,092 mm (Koyama i wsp., 2016). To jedno małe badanie o grubości włókna, a nie o liczbie włosów ani o krążeniu — i nie dotyczy szczotki, tylko masażu palcami według określonego schematu.
Do czego taka szczotka naprawdę się przydaje: pozwala umyć skórę głowy bez pomocy paznokci, lepiej rozprowadza szampon u nasady i przy łojotoku pomaga rozluźnić łuski przed spłukaniem. To realne, praktyczne zastosowania — po prostu inne niż porost włosów.
Źródło: Koyama i wsp., 2016
Jak często czyścić szczotkę do włosów?
Włosy usuwaj po każdym czesaniu, a szczotkę myj raz w tygodniu lub dwa — i nigdy nie zanurzaj w wodzie szczotki drewnianej ani takiej z poduszką pod włosiem. Woda wnika w drewno i pod poduszkę, gdzie zostaje: rozkleja osadzenie włosia, powoduje pęcznienie i pleśń. To najczęstsza przyczyna, dla której droga szczotka rozpada się po pół roku, i praktycznie nikt o tym nie pisze.
| Krok | Jak to zrobić | Jak często |
| Usuwanie włosów | Podnieś warstwę włosów końcem grzebienia lub długopisem i wyciągnij ją całą, zamiast wyskubywać pojedynczo | Po każdym czesaniu |
| Mycie ząbków i włosia | Zwilż tylko włosie, wetrzyj kroplę szamponu, wypłucz pod bieżącą wodą trzymając szczotkę ząbkami w dół, żeby woda nie wchodziła w poduszkę | Raz na 1–2 tygodnie |
| Szczotki drewniane i z poduszką | Nie zanurzać. Przetrzyj poduszkę i drewno wilgotną szmatką, resztę czyść jak wyżej | Raz na 1–2 tygodnie |
| Szczotki plastikowe i silikonowe | Można namoczyć w letniej wodzie z szamponem na 10–15 minut, potem wyszczotkować osad starą szczoteczką do zębów | Raz na 1–2 tygodnie |
| Suszenie | Zawsze włosiem do dołu, na ręczniku, do pełnego wyschnięcia. Wilgotna poduszka to główna droga do pleśni | Po każdym myciu |
| Kontrola końcówek | Przesuń palcem po ząbkach i sprawdź, czy któraś kulka na końcu nie odpadła — odsłonięty drut lub ostry plastik rysuje łuskę | Raz w miesiącu |
Co gromadzi się na szczotce: sebum, resztki produktów, złuszczony naskórek i wypadnięte włosy. Nie jest to samo w sobie groźne, ale osad z sebum i kosmetyków wraca na świeżo umyte włosy i obciąża je u nasady — czyli działa dokładnie przeciwnie do tego, po co je umyłaś.
Kiedy wymienić szczotkę na nową?
Kiedy pojawi się konkretne uszkodzenie, a nie po upływie określonej liczby miesięcy. Kalendarzowa zasada „wymieniaj co kilka miesięcy” nie ma podstaw — dobra szczotka z nieuszkodzonym włosiem służy latami, a tania szczotka z odpadającymi kulkami jest do wymiany po kilku tygodniach. Decyduje stan narzędzia, nie data zakupu.
| Objaw | Co to znaczy | Wymienić? |
| Odpadła kulka z końcówki ząbka | Odsłonięty drut lub ostra krawędź tworzywa rysuje i odłamuje łuskę przy każdym pociągnięciu | Tak, natychmiast — to najczęstsza przyczyna uszkodzeń od szczotki |
| Ząbki wygięte, złamane lub wykrzywione w jedną stronę | Nierównomierny nacisk i zaczepianie się o splot w tych samych miejscach | Tak |
| Włosie wypada garściami, poduszka się rozkleja | Zwykle skutek zanurzania w wodzie. Nie da się naprawić | Tak |
| Powłoka ceramiczna trzonu się łuszczy | Nierównomierne nagrzewanie i ostre krawędzie na trzonie | Tak |
| Włosie pozostaje lepkie i matowe mimo mycia | Osad z sebum i kosmetyków wnika w poduszkę i wraca na włosy | Najpierw dokładne mycie; jeśli nie pomaga — tak |
| Szczotka wygląda na zużytą, ale ząbki są całe i gładkie | Kwestia estetyczna, nie funkcjonalna | Nie |
Po co są poszczególne kształty szczotek?
| Kształt | Do czego służy | Ograniczenie |
| Płaska, szeroka (paddle) | Szybkie czesanie długich włosów i wygładzanie w trakcie suszenia | Nie nadaje objętości u nasady i słabo radzi sobie z mocnym splotem |
| Okrągła | Modelowanie suszarką: podnoszenie nasady, wygładzanie, miękkie fale | Wymaga wprawy; im mniejsza średnica, tym mocniejsze skręcenie i większe ryzyko zaplątania |
| Do rozczesywania (detangling) | Rozdzielanie splotu przy najmniejszej sile — ząbki o różnej długości i dużej elastyczności | Nie modeluje i nie wygładza; to narzędzie do jednego zadania |
| Rzędowa, z długimi ząbkami | Rozczesywanie i formowanie gęstych oraz kręconych włosów; dobra kontrola pasma | Zbyt sztywna dla włosów cienkich i osłabionych |
| Wentylowana (z otworami) | Szybsze suszenie, bo powietrze przechodzi przez trzon | Mniejsza kontrola kształtu niż przy pełnym trzonie |
| Do skóry głowy (silikonowa) | Mycie, rozprowadzanie szamponu, rozluźnianie łusek przy łojotoku | Nie rozczesuje. Nie zastępuje szczotki |
FAQ — najczęstsze pytania o szczotki do włosów
Jaka szczotka jest najlepsza dla cienkich włosów?
Z włosiem z dzika lub mieszanym, na poduszce. Włosie z dzika jest zbudowane z keratyny, czyli tego samego materiału co włos, dlatego generuje mało tarcia i dobrze wygładza łuskę. Przy cienkim włóknie ma to znaczenie, bo każde dodatkowe tarcie waży więcej niż przy włosie grubym. Sztywny nylon i metalowy trzon lepiej odłożyć.
Czy włosie z dzika jest lepsze od nylonu?
Nie lepsze, tylko do czegoś innego. Włosie z dzika wygładza i rozprowadza sebum, ale jest miękkie, więc nie rozdziela splotu i przy gęstych włosach kończy się szarpaniem. Nylon przechodzi przez splot skuteczniej, ale generuje więcej tarcia i mocniej elektryzuje. Jeśli kupujesz jedną szczotkę, najbardziej uniwersalne jest włosie mieszane.
Czy szczotkowanie uszkadza cebulki włosów?
Nie. Cebulka, czyli mieszek włosowy, znajduje się w skórze i szczotka do niej nie dociera — szczotkowanie uszkadza osłonkę i trzon włosa. Mieszki uszkadza natomiast długotrwałe pociąganie: ciasne upięcia, gumki i doczepy prowadzą do łysienia z pociągania, które we wczesnym stadium jest odwracalne, a później przechodzi w bliznowacenie (Billero, Miteva, 2018).
Czy trzeba czesać włosy sto razy dziennie?
Nie i przy cienkich włosach działa to przeciwnie do obietnicy. Szczotkowanie rozprowadza sebum od nasady po długościach, więc intensywne czesanie sprawia, że nasada wygląda na bardziej przetłuszczoną. Do tego każde pociągnięcie to kolejny cykl obciążenia mechanicznego. Czesz tyle, ile trzeba, żeby włosy były rozczesane i ułożone.
Czy można szczotkować mokre włosy?
Można, jeśli robisz to odpowiednio. Mokry włos pęcznieje, jego wiązania wodorowe są rozluźnione i wydłuża się pod obciążeniem bardziej niż suchy, więc łatwiej go odkształcić i złamać. Warunki są trzy: produkt dający poślizg na włosach, narzędzie o elastycznych ząbkach i rozczesywanie od końcówek w górę, krótkimi odcinkami.
Jak rozczesywać włosy kręcone?
Na mokro lub wilgotno, z odżywką na włosach, grzebieniem o szerokich zębach albo szczotką o elastycznych, oddzielnie osadzonych ząbkach — i już nie wracać do nich po wyschnięciu. Rozczesywanie loków na sucho rozbija skupiska włosów, które tworzą lok, i zwiększa puszenie.
Od której strony zaczynać rozczesywanie?
Od końcówek w górę, krótkimi odcinkami, trzymając pasmo dłonią powyżej rozczesywanego miejsca. Zaczynanie od nasady przesuwa cały splot w dół i zamienia go w jeden zbity węzeł, który trzeba przerwać siłą. Jeśli szczotka się zatrzymuje, rozdziel splot palcami, a nie ciągnij mocniej.
Czy drewniana szczotka nie elektryzuje włosów?
Elektryzuje mniej niż większość tworzyw, ale nie ma „naturalnych właściwości antystatycznych”. Elektryzowanie wynika z rozdziału ładunków przy tarciu dwóch różnych materiałów, a najsilniej ogranicza je wilgotność powietrza — dlatego te same włosy elektryzują się zimą, a nie latem, niezależnie od materiału szczotki.
Czy szczotka termiczna uszkadza włosy?
Sama szczotka nie ma grzania — nagrzewa ją strumień powietrza z suszarki. Zmienną do kontrolowania jest więc temperatura suszarki i to, jak długo trzymasz szczotkę na jednym pasmie. Najczęstszy błąd to unieruchomienie szczotki na jednym miejscu; suszarka powinna być w ruchu, a pasmo zmieniane, gdy jest już uformowane.
Czy szczotka do masażu skóry głowy pomaga na porost włosów?
Nie ma na to danych. Jedyne badanie nad ustandaryzowanym masażem objęło dziewięciu mężczyzn i mierzyło grubość włosa, która wzrosła z 0,085 do 0,092 mm w ciągu 24 tygodni (Koyama i wsp., 2016) — dotyczyło masażu palcami, nie szczotki, i nie liczby włosów. Taka szczotka przydaje się natomiast do mycia skóry głowy bez paznokci i do rozprowadzania szamponu.
Jak często myć szczotkę do włosów?
Włosy usuwaj po każdym czesaniu, szczotkę myj raz na jeden do dwóch tygodni. Kluczowa zasada: szczotki drewnianej i szczotki z poduszką pod włosiem nie zanurzaj w wodzie — woda wnika pod poduszkę i w drewno, rozkleja osadzenie włosia i prowadzi do pleśni. Myj samo włosie, trzymając szczotkę ząbkami w dół, i susz w tej samej pozycji.
Co się gromadzi na szczotce i czy to szkodzi?
Sebum, resztki kosmetyków, złuszczony naskórek i wypadnięte włosy. Samo w sobie nie jest to groźne, ale osad wraca na świeżo umyte włosy i obciąża je u nasady, czyli działa przeciwnie do celu mycia. Dlatego regularne czyszczenie ma sens praktyczny, nie tylko higieniczny.
Jak często wymieniać szczotkę do włosów?
Nie według kalendarza, a według stanu. Zasada „co kilka miesięcy” nie ma podstaw: dobra szczotka z nieuszkodzonym włosiem służy latami. Wymień ją, gdy odpadnie kulka z końcówki ząbka (odsłonięty drut rysuje łuskę przy każdym pociągnięciu), gdy ząbki są wygięte lub złamane, gdy poduszka się rozkleja albo gdy powłoka trzonu zaczyna się łuszczyć.
Ile szczotek naprawdę potrzebuję?
Zwykle dwie. Jedna do rozczesywania, dobrana do gęstości i stanu włosów, oraz jedna do tego, co robisz najczęściej przy stylizacji — okrągła, jeśli modelujesz suszarką, albo płaska, jeśli tylko wygładzasz. Trzecia, silikonowa do skóry głowy, ma sens przy łojotoku lub gdy myjesz włosy paznokciami.
Źródła
- Martin A.M., Sugathan P., Localised Acquired Trichorrhexis Nodosa of the Scalp Hair Induced by a Specific Comb and Combing Habit, „International Journal of Trichology” 2011, t. 3, nr 1, s. 34–37. DOI: 10.4103/0974-7753.82138
- Billero V., Miteva M., Traction alopecia: the root of the problem, „Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology” 2018, t. 11, s. 149–159. DOI: 10.2147/CCID.S137296
- Koyama T., Kobayashi K., Hama T., Murakami K., Ogawa R., Standardized Scalp Massage Results in Increased Hair Thickness by Inducing Stretching Forces to Dermal Papilla Cells in the Subcutaneous Tissue, „Eplasty” 2016, t. 16, art. e8.
- Tokunaga S., Tanamachi H., Ishikawa K., Degradation of Hair Surface: Importance of 18-MEA and Epicuticle, „Cosmetics” 2019, t. 6, nr 2, art. 31. DOI: 10.3390/cosmetics6020031
- Dias M.F.R.G., de Almeida A.M., Cecato P.M.R., Adriano A.R., Pichler J., The Shampoo pH can Affect the Hair: Myth or Reality?, „International Journal of Trichology” 2014, t. 6, nr 3, s. 95–99. DOI: 10.4103/0974-7753.139078
- Gavazzoni Dias M.F.R., Hair Cosmetics: An Overview, „International Journal of Trichology” 2015, t. 7, nr 1, s. 2–15. DOI: 10.4103/0974-7753.153450
- Robbins C.R., Chemical and Physical Behavior of Human Hair, wyd. 5, Springer, Berlin–Heidelberg 2012. DOI: 10.1007/978-3-642-25611-0
