Jak zwiększyć objętość włosów? Co działa, a co tylko wygląda, że działa

Autor: Pati

Aktualizacja: sierpień 2026

Ten poradnik został napisany przez redakcję, a narzędzia AI posłużyły wyłącznie do weryfikacji faktów i spójności treści — nie do jej generowania.

Czym właściwie jest „objętość włosów”?

Pod jednym słowem kryją się trzy różne rzeczy i tylko jedną z nich da się zmienić szybko. Większość poradników ich nie rozdziela, więc obiecuje efekty grzebienia po sięgnięciu po szampon.

Pojęcie	Co to jest	Czy da się zmienić	Czym
Gęstość	Liczba mieszków włosowych na cm² skóry głowy	Nie	Mieszki powstają w życiu płodowym i nowe już się nie tworzą. Gęstość jest cechą dziedziczoną.
Grubość włókna	Średnica pojedynczego włosa	Tak, ale wolno	Zależy od tego, czy mieszek pracuje w pełnej wielkości. Odwrócenie miniaturyzacji zajmuje 3–6 miesięcy i wymaga minoksydylu.
Objętość optyczna	Ile miejsca zajmuje cała fryzura	Tak, natychmiast	Odciążenie pielęgnacji, stylizacja u nasady, strzyżenie, produkty zwiększające tarcie między włosami.

Kluczowa liczba jest z mechaniki, nie z kosmetologii: sztywność zgięciowa włókna rośnie z czwartą potęgą jego promienia. Włos o średnicy 60 µm jest ponad dwa razy sprężystszy od włosa 50 µm — i dlatego ten pierwszy trzyma się w górze, a drugi opada, choć liczba włosów jest identyczna. To także powód, dla którego wszystko, co dokłada włosowi masy, działa przeciwko objętości.

Źródła: Sinclair, Chapman, Magee, 2005; Robbins, 2012

Dlaczego włosy tracą objętość?

Najczęściej nie dlatego, że włosów jest mniej, ale dlatego, że są cieńsze albo obciążone. Te dwie przyczyny odpowiadają za większość przypadków i różnią się zupełnie tempem: obciążenie zdejmiesz w jedno mycie, miniaturyzację odwraca się miesiącami.

Przyczyna	Jak rozpoznać	Odwracalna?
Miniaturyzacja (łysienie androgenowe)	Przedziałek stopniowo się poszerza, skóra prześwituje na szczycie głowy, włosy nowo odrastające są wyraźnie cieńsze i krótsze od reszty. Postępuje latami, nie tygodniami.	Częściowo — minoksydyl zatrzymuje i częściowo cofa, ale trzeba go stosować stale
Obciążenie kosmetykami	Włosy opadają już drugiego dnia po myciu, są ciężkie i gładkie, ale bez sprężystości. Objawy narastały tygodniami po zmianie odżywki, olejowaniu albo wprowadzeniu produktów bez spłukiwania.	Tak, w jedno–dwa mycia szamponem głęboko myjącym
Sebum u nasady	Objętość jest rano, znika po południu; nasada tłuszczy się szybciej niż końcówki. Wydzielanie sebum ma szczyt wczesnym popołudniem, nie w nocy.	Tak, natychmiast — suchy szampon lub mycie samej nasady
Uszkodzenie osłonki	Włosy są szorstkie, puszą się, ale jednocześnie są „puste” i płaskie u nasady. Typowe po koloryzacji, rozjaśnianiu i prostowaniu.	Częściowo — utraconej warstwy 18-MEA nie odbudujesz, ale kwaśne wykończenie ogranicza tarcie
Niedobór żywieniowy	Wypadanie rozlane w całej głowie, zaczęło się nagle, często 2–3 miesiące po diecie redukcyjnej, chorobie, porodzie lub obfitych miesiączkach.	Tak, ale tylko po potwierdzeniu badaniem — nie „na wszelki wypadek”
Genetyka	Włosy były cienkie od zawsze, także w dzieciństwie; podobnie u rodziców i rodzeństwa.	Nie — ale objętość optyczna działa niezależnie od genów

Warto zauważyć, co z tej listy wypadło: sama liczba włosów. W analizie 1666 poziomych biopsji skóry głowy u 928 kobiet w wieku 13–84 lat wiek okazał się przewidywać mniej niż 2% różnic w całkowitej liczbie włosów — na każdy rok życia przypadało ok. 0,22% mieszków (Sinclair i wsp., 2005). Utrata objętości z wiekiem to więc nie ubytek mieszków, a zwężenie włókien.

Źródła: Sinclair, Chapman, Magee, 2005; Tokunaga i wsp., 2019; Matsui i wsp., 2016

Co realnie zwiększa objętość włosów?

Metody da się uporządkować według jednego pytania: czy zmieniają sam włos, czy tylko to, jak układa się fryzura. Oba efekty są prawdziwe, ale nie są wymienne — i tylko pierwszy wymaga cierpliwości.

Metoda	Co zmienia	Dowody	Kiedy efekt
Minoksydyl 2% lub 5% miejscowo	Grubość włókna	Przegląd Cochrane: 47 badań, 5290 uczestniczek; wzrost o 13,18 włosa na cm² wobec placebo, bez różnicy między 2% i 5%. Jakość dowodów umiarkowana do niskiej.	3–6 miesięcy, utrzymuje się tylko przy stałym stosowaniu
Mikroigłowanie + minoksydyl	Grubość włókna	Badanie pilotażowe, 100 osób, 12 tygodni: przyrost 91,4 vs 22,2 włosa; poprawę powyżej 50% zgłosiło 82% wobec 4,5%. Mikroigłowania bez minoksydylu nie badano.	12 tygodni w badaniu; wymaga nadzoru
Odciążenie pielęgnacji	Objętość optyczną	Mechanizm dobrze opisany: masa i tarcie między włóknami. Brak badań klinicznych na sam efekt objętości.	Jedno–dwa mycia
Stylizacja u nasady	Objętość optyczną	Mechanizm fizyczny — kształt utrwala się w trakcie schnięcia. Wiedza warsztatowa, nie kliniczna.	Natychmiast, do najbliższego mycia
Strzyżenie	Objętość optyczną	Geometria: krótsze włosy mają mniejszą dźwignię, więc mniej opadają pod własnym ciężarem.	Natychmiast
Uzupełnienie niedoboru	Grubość włókna	Tylko przy potwierdzonym niedoborze. Suplementacja u osób bez niedoboru nie ma poparcia w badaniach.	3–6 miesięcy od wyrównania wyniku
Botoks włosów, laminowanie, keratynowe	Nic — albo pogarsza	Zabiegi powlekające dokładają włosowi masy i wygładzają go, czyli działają przeciwnie do objętości.	Efekt gładkości od razu; objętości brak
Trwała ondulacja	Objętość optyczną	Fale rzeczywiście podnoszą włosy, ale zabieg prowadzi się w pH 8–10 i rozrywa wiązania dwusiarczkowe. Kosztem jest uszkodzenie.	Miesiące — i tyle samo trwa szkoda

Jedno zastrzeżenie do najczęściej cytowanego badania nad mikroigłowaniem, bo bez niego łatwo je przekręcić: w obu grupach stosowano minoksydyl. Badanie pokazuje więc, że mikroigłowanie wzmacnia działanie minoksydylu, a nie że działa samo. Zabieg wykonywany domowym rollerem, bez minoksydylu i bez oceny przyczyny wypadania, nie ma za sobą żadnych danych.

Źródła: van Zuuren, Fedorowicz, Schoones, 2016; Dhurat i wsp., 2013; Tokunaga i wsp., 2019

Jakie produkty dodają objętości, a jakie ją odbierają?

Nazwa na opakowaniu nie mówi nic — o objętości decyduje skład. Zasada jest jedna i wynika z fizyki: objętość dodaje wszystko, co zwiększa tarcie między włosami i nie dokłada im masy; odbiera wszystko, co włosy wygładza i obciąża. Dlatego ten sam produkt może być świetny na końcówki włosów i katastrofalny u nasady.

Grupa	Czego szukać w składzie (INCI)	Dlaczego działa albo nie
Polimery filmotwórcze	PVP, VP/VA Copolymer, Polyquaternium-11, Acrylates Copolymer	Tworzą na włosie cienki, sztywny film, który usztywnia włókno bez dokładania mu tłuszczu. To główny mechanizm pianek i sprayów „volume”.
Suche szampony i pudry	Silica, Oryza Sativa Starch, Zea Mays Starch, Kaolin	Wiążą sebum u nasady i zwiększają tarcie między włosami. Najszybszy sposób na objętość, jaki istnieje.
Sole w sprayach teksturyzujących	Sodium Chloride, Magnesium Sulfate	Podnoszą tarcie i lekko odwadniają włókno, dając efekt „włosów po plaży”. Zbyt częste użycie przesusza.
Pantenol	Panthenol, Panthenyl Ethyl Ether	Wnika w warstwę zewnętrzną i wiąże wodę, co nieznacznie zwiększa średnicę włókna. Efekt jest realny, ale mały.
Silikony i oleje u nasady	Dimethicone, Amodimethicone, Cyclopentasiloxane, oleje i masła	Wygładzają, więc zmniejszają tarcie i pozwalają włosom się skleić. Na końcówkach pomagają; na nasadzie są główną odwracalną przyczyną płaskich włosów.
Ciężkie składniki kationowe	Behentrimonium Chloride, Cetrimonium Chloride w maskach	Osadzają się tym mocniej, im bardziej włos jest uszkodzony. Świetne do rozczesywania, ale nakładane na nasadę spłaszczają fryzurę.

Jak stylizować włosy, żeby miały objętość?

Cała stylizacja objętości opiera się na jednym mechanizmie: włos utrwala kształt w chwili, w której schnie. Wiązania wodorowe w keratynie rozluźniają się przy kontakcie z wodą i odtwarzają w nowym układzie, gdy woda odparuje. Kierunek, w którym włos wysechł, jest więc kierunkiem, który zapamięta do najbliższego zamoczenia — i dlatego liczy się nie to, co robisz z suchymi włosami, ale co robisz z mokrymi.

• Susz z głową opuszczoną w dół albo unosząc pasma palcami — nie dla efektu „od razu”, ale żeby nasada wyschła w pozycji podniesionej. Jeśli włosy wyschną opadnięte, żadne późniejsze czesanie tego nie odwróci.
• Nakładaj piankę lub spray na wilgotne włosy, u samej nasady, nie na końcówki. Produkt musi być na włosie, gdy ten schnie — na suchy działa dużo słabiej.
• Odżywkę i maskę stosuj od połowy długości w dół. To najczęstszy błąd przy cienkich włosach: sam produkt jest dobry, tylko nałożony w złym miejscu.
• Zmień przedziałek na przeciwną stronę. Włosy przez lata schną w jednym kierunku i się do niego układają; przełożenie przedziałka podnosi nasadę bez żadnego produktu.
• Nakładaj suchy szampon wieczorem dnia przed, a nie dopiero wtedy, gdy nasada już się przetłuściła. Krzemionka i skrobia działają lepiej, gdy zdążą związać sebum stopniowo.
• Zakończ suszenie zimnym nawiewem, gdy włosy są już ukształtowane. Nie „domyka to łusek”, ale przyspiesza odparowanie ostatniej wody i utrwala ułożenie.
• Wałki o dużej średnicy albo klipsy u nasady na 10 minut na koniec suszenia dają najtrwalszy efekt z tej listy i nie wymagają temperatury.

Czego się nie spodziewać: szczotkowanie i tapirowanie zwiększają objętość natychmiast, ale kosztem osłonki — przy cienkich, uszkodzonych włosach oznacza to więcej łamania i po kilku tygodniach mniej objętości, nie więcej.

Czy suplementy zwiększają objętość włosów?

Tylko wtedy, gdy masz udokumentowany niedobór — a wtedy nie jest to „suplement na włosy”, tylko leczenie niedoboru. U osób bez niedoboru żaden z popularnych składników nie ma poparcia w badaniach, a przy trzech z nich nadmiar sam wywołuje wypadanie włosów. Dlatego kolejność jest odwrotna niż w większości poradników: najpierw badanie, potem preparat.

Biotyna jest tu przypadkiem najlepiej opisanym. Przegląd literatury znalazł 18 zgłoszonych przypadków poprawy stanu włosów lub paznokci po biotynie — i w każdym z nich istniała choroba podstawowa wyjaśniająca zły stan włosów. Dla osób zdrowych autorzy stwierdzili brak wystarczających dowodów (Patel, Swink, Castelo-Soccio, 2017). Osobno: dawki miligramowe zaburzają oznaczenia laboratoryjne, w tym troponiny — poinformuj lekarza i laboratorium przed badaniem krwi.

Składnik	Norma	Górna granica (UL)	Kiedy suplementacja ma sens
Żelazo	18 mg (kobiety), 10 mg (mężczyźni)	Ustalana indywidualnie — nie suplementować bez wyniku	Po oznaczeniu ferrytyny i morfologii. Związek ferrytyny z wypadaniem włosów pozostaje sporny, dlatego suplementacja „na wszelki wypadek” nie ma uzasadnienia, a nadmiar żelaza jest szkodliwy.
Cynk	8–11 mg	25 mg	Przy potwierdzonym niedoborze. Nadmiar blokuje wchłanianie żelaza — czyli minerału, którego brak najczęściej odpowiada za wypadanie.
Selen	55–70 µg	300 µg	Rzadko — niedobór w Polsce jest nietypowy. Selenoza objawia się wypadaniem włosów; jeden orzech brazylijski zawiera 68–91 µg.
Witamina A	700–900 µg RE	3000 µg RE (10 000 IU)	Praktycznie nigdy w kontekście włosów. Nadmiar witaminy A jest udokumentowaną przyczyną wypadania, a punktem krytycznym dla granicy jest działanie teratogenne.
Witamina D	1000–2000 IU dla zdrowych dorosłych 19–65 lat	4000 IU	Po oznaczeniu 25(OH)D. W Polsce niedobór jest częsty, więc to jedno z sensowniejszych badań. Wyższe dawki tylko na podstawie wyniku.
Biotyna	30 µg	nieustalony	Przy chorobie podstawowej lub potwierdzonym niedoborze. Dawki miligramowe zaburzają oznaczenia troponiny.
Witamina B6	1,3–1,7 mg	12 mg	Przy niedoborze. Przewlekły nadmiar powoduje neuropatię obwodową.
Jod	50 µg	600 µg	raktycznie nigdy w kontekście włosów. Zaburzenia tarczycy w obie strony nasilają wypadanie, a granicę 600 µg wyznaczono właśnie na podstawie zmian w czynności tarczycy. Szczególna ostrożność przy Hashimoto

Trzy składniki z tej tabeli — cynk, selen i jod — mają tę wspólną cechę, że ich nadmiar daje ten sam objaw co niedobór, czyli wypadanie włosów. Przy nich górna granica nie jest formalnością, a informacją równie ważną jak sama norma.

Źródła: Patel, Swink, Castelo-Soccio, 2017; Trost, Bergfeld, Calogeras, 2006; EFSA; NIH ODS; FDA

Które zabiegi fryzjerskie naprawdę dodają objętości?

Krótka odpowiedź: żaden z zabiegów sprzedawanych jako „zagęszczające” nie zwiększa objętości, a większość ją zmniejsza. Powód jest ten sam co przy produktach — powlekanie włosa dokłada mu masy i wygładza go, czyli robi dokładnie to, co objętość odbiera.

Zabieg	Co robi naprawdę	Objętość?
Botoks włosów	Nie zawiera toksyny botulinowej — nazwa jest wyłącznie marketingowa. To zabieg odżywczo-wygładzający na bazie substancji powlekających, zwykle z silikonami i hydrolizatami. Nie „wnika głęboko w strukturę włosa”.	Nie — dokłada masy
Laminowanie	Powleka włos filmem, co zwiększa jego pozorną grubość i połysk. Nie zmienia średnicy samego włókna i nie działa na mieszek.	Nie — wygładza i obciąża
Zabiegi keratynowe	Wygładzają i prostują, czyli działają przeciwnie do objętości. Część preparatów uwalnia formaldehyd — pytaj o skład i wentylację salonu.	Nie — prostowanie to mniej objętości
Trwała ondulacja	Rozrywa i odtwarza wiązania dwusiarczkowe w pH 8–10, trwale zmieniając kształt włosa. Fale realnie podnoszą włosy u nasady.	Tak, ale kosztem uszkodzenia
Mikroigłowanie skóry głowy	Jedyna pozycja na liście z badaniem klinicznym — ale w tym badaniu towarzyszył mu minoksydyl w obu grupach. Zabieg wykonuj u specjalisty, po ustaleniu przyczyny wypadania.	Tak, jeśli przyczyną jest miniaturyzacja
Włókna zagęszczające	Mikrowłókna przyczepiają się elektrostatycznie do włosów i optycznie maskują prześwitującą skórę. Działanie czysto kosmetyczne, spłukuje się.	Optycznie tak, do najbliższego mycia
Podnoszenie u nasady w salonie	Trwała ondulacja wykonana wyłącznie na kilku centymetrach przy skórze. Ten sam mechanizm i ten sam koszt dla włosa, tylko na mniejszej powierzchni.	Tak, na 2–3 miesiące

Źródła: Dhurat i wsp., 2013; Tokunaga i wsp., 2019; Gavazzoni Dias, 2015

Kiedy utrata objętości wymaga wizyty u lekarza?

Objętość, która znika stopniowo przez lata, to zwykle miniaturyzacja i można ją spokojnie omówić na wizycie planowej. Objętość, która znika w ciągu kilku tygodni, jest objawem — i wtedy sięganie po szampon zamiast po badanie oznacza stracone miesiące.

• Nagłe, rozlane wypadanie w całej głowie — zwłaszcza 2–3 miesiące po chorobie, operacji, porodzie, silnym stresie lub diecie redukcyjnej.
• Poszerzający się przedziałek albo prześwitująca skóra na szczycie głowy przy zachowanej linii włosów.
• Wypadanie z zaczerwienieniem, bólem, świądem, łuszczeniem albo krostami — to nie jest problem kosmetyczny.
• Ubytki ogniskowe, gładkie i wyraźnie odgraniczone, powstałe szybko.
• Wypadanie razem z objawami ogólnymi: zmęczeniem, uczuciem zimna, zmianą masy ciała, zaburzeniami miesiączkowania.

Badania, które warto mieć na pierwszej wizycie: morfologia, ferrytyna, TSH, a przy przewlekłym zmęczeniu także 25(OH)D. To tanie badania i pozwalają rozstrzygnąć, czy problemem jest niedobór, tarczyca, czy miniaturyzacja — a od tego zależy, czy leczenie ma w ogóle sens.

FAQ — najczęstsze pytania o objętość włosów

Czy da się zwiększyć gęstość włosów?

Nie w sensie liczby mieszków — te powstają w życiu płodowym i nowe się nie tworzą. Da się natomiast przywrócić pełną grubość włosom, które uległy miniaturyzacji, i to jest realny cel. Warto wiedzieć, że sama liczba mieszków niemal nie zmienia się z wiekiem: w analizie 1666 biopsji wiek wyjaśniał mniej niż 2% różnic w liczbie włosów (Sinclair i wsp., 2005).

Co najszybciej zwiększa objętość włosów?

Suchy szampon lub puder u nasady — efekt jest natychmiastowy, bo krzemionka i skrobia wiążą sebum i zwiększają tarcie między włosami. Drugie najszybsze rozwiązanie to jedno mycie szamponem głęboko myjącym, jeśli włosy są obciążone silikonami lub olejami.

Dlaczego moje włosy są płaskie, choć nie wypadają?

Najczęściej z powodu obciążenia, nie utraty włosów. Jeśli włosy opadają już drugiego dnia, są gładkie i ciężkie, ale bez sprężystości, sprawdź, czy odżywka albo produkt bez spłukiwania nie trafia na nasadę i czy w składzie nie ma silikonów oraz olejów. To przyczyna odwracalna w jedno–dwa mycia.

Czy biotyna pogrubia włosy?

Nie u osób bez niedoboru. Przegląd literatury znalazł 18 przypadków poprawy po biotynie i w każdym z nich istniała choroba podstawowa; dla osób zdrowych autorzy stwierdzili brak wystarczających dowodów (Patel, Swink, Castelo-Soccio, 2017). Dodatkowo dawki miligramowe zaburzają oznaczenia troponiny, więc przed badaniem krwi poinformuj lekarza i laboratorium.

Czy minoksydyl zwiększa objętość włosów?

Tak, i jest jedynym preparatem bez recepty z potwierdzoną skutecznością. W przeglądzie Cochrane obejmującym 47 badań i 5290 uczestniczek dawał wzrost o 13,18 włosa na cm² wobec placebo, bez różnicy między stężeniem 2% i 5% (van Zuuren i wsp., 2016). Efekt pojawia się po 3–6 miesiącach i utrzymuje się tylko przy stałym stosowaniu.

Czy mikroigłowanie skóry głowy działa?

W połączeniu z minoksydylem — tak. W badaniu pilotażowym na 100 osobach po 12 tygodniach przyrost liczby włosów wyniósł 91,4 wobec 22,2 w grupie z samym minoksydylem, a poprawę powyżej 50% zgłosiło 82% wobec 4,5% uczestników (Dhurat i wsp., 2013). Ważne zastrzeżenie: mikroigłowania bez minoksydylu w tym badaniu nie testowano, więc na sam zabieg dowodów nie ma.

Czy botoks włosów dodaje objętości?

Nie. Nie zawiera toksyny botulinowej — nazwa jest marketingowa — a sam zabieg polega na powleczeniu włosa substancjami wygładzającymi. Dokłada włosowi masy i zmniejsza tarcie między włosami, czyli robi dokładnie to, co objętość odbiera. Efektem jest gładkość i połysk, nie wolumen.

Czy suszenie głową w dół naprawdę pomaga?

Tak, ale nie z tego powodu, z którego zwykle się to tłumaczy. Nie chodzi o „napływ krwi”, a o to, że włos utrwala kształt w chwili schnięcia: nasada wysuszona w pozycji podniesionej taką pozostaje do najbliższego zamoczenia. Dlatego liczy się, jak schną włosy mokre, a nie co robisz z suchymi.

Czy cienkie włosy lepiej ścinać krótko?

Zwykle tak — krótszy włos ma mniejszą dźwignię, więc mniej opada pod własnym ciężarem, a nasada łatwiej utrzymuje się w górze. Przy bardzo cienkich włosach lepiej działa cięcie tępe niż mocne cieniowanie: cieniowanie zabiera masę z końcówek i fryzura kończy się „na nic”.

Czy szczotkowanie zwiększa objętość włosów?

Natychmiastowo tak, długoterminowo nie. Szczotkowanie i tapirowanie rozluźniają układ włosów i podnoszą je, ale kosztem osłonki. Przy włosach cienkich i uszkodzonych oznacza to więcej łamania, a po kilku tygodniach mniej objętości niż na początku — realne uszkodzenia mechaniczne od samego czesania są opisane w literaturze (Martin, Sugathan, 2011).

Czy trwała ondulacja to dobry sposób na objętość?

Działa, ale ma cenę. Zabieg prowadzi się w pH 8–10 i polega na rozerwaniu oraz odtworzeniu wiązań dwusiarczkowych, co trwale zmienia włos i usuwa z jego powierzchni warstwę lipidową. Przy włosach już osłabionych albo rozjaśnianych to wymiana jednego problemu na drugi.

Ile trwa, aż włosy odzyskają objętość?

Zależy, którą objętość. Optyczną — od jednego mycia do jednego suszenia. Grubość włókna — 3 do 6 miesięcy, bo tyle zajmuje odrośnięcie włosa w nowej średnicy. Jeśli przyczyną był niedobór, licz czas od wyrównania wyniku badania, nie od pierwszej tabletki.

Źródła

1. Sinclair R., Chapman A., Magee J., The lack of significant changes in scalp hair follicle density with advancing age, „British Journal of Dermatology” 2005, t. 152, nr 4, s. 646–649. DOI: 10.1111/j.1365-2133.2005.06310.x
2. van Zuuren E.J., Fedorowicz Z., Schoones J., Interventions for female pattern hair loss, „Cochrane Database of Systematic Reviews” 2016, nr 10, art. CD007628. DOI: 10.1002/14651858.CD007628.pub4
3. Dhurat R., Sukesh M.S., Avhad G., Dandale A., Pal A., Pund P., A Randomized Evaluator Blinded Study of Effect of Microneedling in Androgenetic Alopecia: A Pilot Study, „International Journal of Trichology” 2013, t. 5, nr 1, s. 6–11. DOI: 10.4103/0974-7753.114700
4. Patel D.P., Swink S.M., Castelo-Soccio L., A Review of the Use of Biotin for Hair Loss, „Skin Appendage Disorders” 2017, t. 3, nr 3, s. 166–169. DOI: 10.1159/000462981
5. Trost L.B., Bergfeld W.F., Calogeras E., The diagnosis and treatment of iron deficiency and its potential relationship to hair loss, „Journal of the American Academy of Dermatology” 2006, t. 54, nr 5, s. 824–844. DOI: 10.1016/j.jaad.2005.11.1104
6. Tokunaga S., Tanamachi H., Ishikawa K., Degradation of Hair Surface: Importance of 18-MEA and Epicuticle, „Cosmetics” 2019, t. 6, nr 2, art. 31. DOI: 10.3390/cosmetics6020031
7. Gavazzoni Dias M.F.R., Hair Cosmetics: An Overview, „International Journal of Trichology” 2015, t. 7, nr 1, s. 2–15. DOI: 10.4103/0974-7753.153450
8. Martin A.M., Sugathan P., Localised Acquired Trichorrhexis Nodosa of the Scalp Hair Induced by a Specific Comb and Combing Habit, „International Journal of Trichology” 2011, t. 3, nr 1, s. 34–37. DOI: 10.4103/0974-7753.82138
9. Robbins C.R., Chemical and Physical Behavior of Human Hair, wyd. 5, Springer, Berlin–Heidelberg 2012. DOI: 10.1007/978-3-642-25611-0